Hidrofor, şebeke basıncının yetmediği yerlerde suyu istenen basınca çıkaran pompa grubudur. Üst katta duşun cılız akması, iki musluk aynı anda açıldığında basıncın düşmesi, bahçe sulamasında yetersiz debi — hepsinin çözümü aynı cihazdır. Ancak hidrofor seçimi HP değerine bakılarak yapılmaz. Doğru seçim iki sayıdan çıkar: debi ve basma yüksekliği. Bu yazıda ikisinin nasıl hesaplandığını, kaç bar basınca ihtiyacınız olduğunu ve tank hacminin neden önemli olduğunu anlattım.
Hidrofor ne yapar
Hidrofor üç parçadan oluşur: pompa, genleşme tankı ve basınç şalteri. Pompa suyu basar, tank basınçlı suyu depolar, şalter basınç düştüğünde pompayı devreye sokar ve hedef basınca ulaşınca durdurur.
Tankın varlığı önemlidir: küçük su çekişlerinde pompa hiç çalışmaz, ihtiyaç tanktan karşılanır. Tank olmasaydı el yıkamak için bile pompa devreye girer, sürekli dur-kalk yapar ve kısa sürede yıpranırdı.
Hidroforun ayarlanması ayrı bir konudur; hidrofor nasıl ayarlanır yazısında şalter ve tank ön basıncı ayarını adım adım anlattım.
Kaç bar hidrofor gerekir
Basınç hesabının temeli basit bir dönüşümdür: 1 bar yaklaşık 10 metre su yüksekliğine denktir. Yani 3 bar, suyu 30 metre yukarı çıkarabilecek basınç demektir. Bina yüksekliğiniz bu hesabın çıkış noktasıdır.
| Yapı | Önerilen basınç |
|---|---|
| Tek katlı ev | 2 - 2,5 bar |
| İki katlı ev | 2,5 - 3 bar |
| Üç katlı ev | 3 - 3,5 bar |
| Villa / dubleks | 3 - 4 bar |
| 3+1 daire, 2 banyo, 3-4. kat | 3 - 3,5 bar |
Bu değerler asgari gereksinimdir, ideal konfor seviyesi değil. Ayrıca tesisatı uzun olan villalarda kat sayısı düşük olsa bile basınç ihtiyacı artar: iki-üç katlı ama uzun tesisatlı bir villa için önerilen aralık 3,5-4 bardır.
Burada sık yapılan bir hata var: basıncı yükseltmek tek başına konfor getirmez. Konforu belirleyen şey basıncın sabit kalmasıdır. Musluk açılıp kapandıkça 2 bar ile 4 bar arasında gidip gelen bir sistem, sabit 2,5 bardan daha rahatsız edicidir.
Debi hesabı: kaç litre su gerekiyor
Konut hidroforlarında kullanılan debi formülü şudur:
Q = A × T × B × f
Terimler: A daire sayısı, T kişi başına günlük su tüketimi (100-150 litre), B daire başına ortalama kişi sayısı (4-5), f ise eşzamanlılık katsayısıdır.
Eşzamanlılık katsayısı, hesabın en kritik parçasıdır. Bir binadaki tüm musluklar aynı anda açılmaz; daire sayısı arttıkça aynı anda kullanma olasılığı düşer. Katsayılar şöyledir:
| Daire sayısı | Eşzamanlılık katsayısı (f) |
|---|---|
| 4 daireye kadar | 0,66 |
| 10 daireye kadar | 0,45 |
| 20 daireye kadar | 0,40 |
| 50 daireye kadar | 0,35 |
| 100 daireye kadar | 0,30 |
| 100 daire üzeri | 0,25 |
Tablodaki mantık şudur: 4 daireli bir binada aynı anda kullanım olasılığı yüksek olduğu için katsayı 0,66'dır; 100 daireli bir sitede bu oran 0,25'e iner. Bu yüzden 100 daireli bir bina, 4 daireli binanın 25 katı debi istemez.
Formülün terimleri kaynaklar arasında küçük farklarla tanımlanabiliyor. Bu yüzden hesap sonucunu mutlak doğru kabul etmek yerine, seçeceğiniz pompanın katalogdaki performans eğrisiyle karşılaştırın: hesapladığınız debi ve basma yüksekliğinin kesiştiği nokta, o pompanın çalışma aralığının içinde kalmalıdır.
Basma yüksekliği hesabı
Hidroforun ne kadar yükseğe basacağı metre su sütunu (mSS) ile ifade edilir ve şu formülle bulunur:
Hm = (A × B × C) + Hözel + Hakma
A kat yüksekliği (konutlarda tipik olarak 2,8-3 metre), B kat sayısı, C emniyet katsayısıdır: yeni binalarda 1,20, eski binalarda 1,30. Eski binada katsayının yüksek olmasının sebebi, yıllar içinde daralmış boruların sürtünme kaybını artırmasıdır.
Hözel özel ekipmanların istediği ek basınçtır (armatür tipine göre 10-30 mSS). Jakuzi, yağmurlama duş başlığı veya basınç isteyen bir filtre sisteminiz varsa bu kalem devreye girer. Hakma ise kullanım noktasında kalması gereken basınçtır ve 15 mSS alınır — yani suyun en üst kattaki muslukta hâlâ rahat akması için gereken paydır.
Örnek hesap: 5 katlı, 10 daireli bina
Yeni yapılmış, kat yüksekliği 3 metre olan 5 katlı bir apartman. Özel ekipman yok.
Basma yüksekliği: Hm = (3 × 5 × 1,20) + 0 + 15 = 18 + 15 = 33 mSS
33 mSS, yaklaşık 3,3 bar demektir. Yani bu bina için seçilecek hidrofor, 3,3 bar basıncı gerekli debide sağlayabilmelidir.
Aynı bina eski olsaydı emniyet katsayısı 1,30'a çıkardı: (3 × 5 × 1,30) + 15 = 34,5 mSS. Yağmurlama duş başlıkları olsaydı üzerine 10-30 mSS daha eklenir ve ihtiyaç 45-65 mSS aralığına, yani 4,5-6,5 bara çıkardı. Aynı binada armatür tercihi, hidrofor seçimini bir sınıf değiştirebilir.
Debi tarafında ise 10 daire için eşzamanlılık katsayısı 0,45'tir; bu, tüm dairelerin aynı anda su çekmeyeceği kabulüdür. Hesabı yaptıktan sonra kritik adım şudur: bulduğunuz debi değerini ve 33 mSS basma yüksekliğini pompanın performans eğrisi üzerinde işaretleyin. Pompa, o debide o yüksekliği veremiyorsa yeterli değildir — etiketindeki HP değeri ne olursa olsun.
HP değerine bakarak seçim yapmayın
Hidrofor ilanlarında en görünür sayı HP'dir ve seçim çoğu zaman buradan yapılır. Oysa HP, pompanın motor gücüdür; ne kadar debiyi ne kadar yüksekliğe basacağını tek başına söylemez.
Aynı 1 HP motorla üretilmiş iki pompa, çark tasarımına ve kademe sayısına göre çok farklı eğriler verir. Biri yüksek debi-düşük basınç, diğeri düşük debi-yüksek basınç için tasarlanmış olabilir. Bahçe sulaması için doğru olan pompa, beş katlı binanın üst katına su çıkarmak için yanlış olabilir.
Doğru sıralama şudur: önce debi ve basma yüksekliğini hesaplayın, sonra bu iki değeri karşılayan modeller arasından seçin. HP en son bakılacak veridir.
Tank hacmi neden önemli
Hidrofor tankı, pompanın ne sıklıkta devreye gireceğini belirler. Küçük tank, küçük su çekişlerinde bile pompayı çalıştırır; bu duruma sık dur-kalk denir ve hidroforun en yaygın arıza sebebidir.
Kataloğumuzdaki ev tipi modellerde yaygın tank hacimleri 20 ve 50 litredir. Aynı pompa gövdesi çoğu zaman iki farklı tank seçeneğiyle sunulur; örneğin aynı JET serisi model hem 20 hem 50 litrelik tankla bulunur. Kullanım sık ve kesikliyse (çok kişili hane, sık el yıkama, damla sulama) büyük tank belirgin fark yaratır.
Tankın bir de ön basınç ayarı vardır ve bu ayar yanlışsa büyük tank da işe yaramaz. Ön basıncın nasıl ayarlanacağını hidrofor ayarı yazısında anlattım.
Montaj ve kurulum öncesi kontrol listesi
1. Emiş yüksekliği. Hidrofor suyu kendisinden aşağıdan çekiyorsa, bu yükseklik pompanın emiş kapasitesini aşmamalıdır. Depo hidroforun altındaysa modelin emiş yüksekliği değerini kontrol edin; aşıldığında pompa su çekemez.
2. Kuru çalışma koruması. Su kesildiğinde pompa boşta dönerse kısa sürede yanar. Şebeke kesintisinin sık olduğu yerlerde kuru çalışma koruması olan modelleri tercih edin.
3. Ses ve titreşim. Hidrofor titreşim üretir. Yatak odası duvarına bitişik veya ortak duvara monte edilen bir hidrofor, komşuluk sorunu hâline gelir. Titreşim takozu ve esnek bağlantı elemanı kullanın.
4. Elektrik ve topraklama. Pompanın çektiği akıma uygun sigortalı, topraklı bir hat gerekir. Islak ortamda çalışan bir cihaz olduğu için kaçak akım rölesi zorunludur.
5. Donma riski. Dışarıda veya ısıtılmayan bir bölümde duran hidroforun suyu kışın donarsa gövde çatlar. Açık alandaki kurulumlarda yalıtım ve tahliye vanası planlayın.
6. Çek valf ve filtre. Emiş hattında çek valf, pompanın suyunu kaybetmesini önler. Kuyu ve depo beslemeli sistemlerde ayrıca filtre gerekir; pompaya giren kum ve tortu çarkı aşındırır.
Hidrofor tipleri
Tek pompalı paket hidrofor. Müstakil ev, daire ve küçük işletmelerin standart çözümüdür. Pompa, tank ve şalter tek gövde hâlinde gelir.
Çok pompalı hidrofor (2 veya 3 pompalı). Apartman ve sitelerde kullanılır. Pompalar sırayla devreye girer: az kullanımda tek pompa çalışır, talep arttıkça diğerleri eklenir. İki kazancı vardır — enerji tüketimi talebe göre ölçeklenir ve bir pompa arızalandığında sistem tamamen durmaz. Kataloğumuzda dikey ve yatay gövdeli, 2 ve 3 pompalı modeller bulunur.
Frekans konvertörlü (hız kontrollü) hidrofor. Pompa devrini talebe göre sürekli ayarlar. Klasik hidroforda basınç iki eşik arasında gidip gelirken, frekans konvertörlü sistemde basınç sabit tutulur. Konfor farkı en çok duşta hissedilir. Enerji tüketimi de talep düştükçe azalır.
Kat hidroforu. Bina genelinde değil, tek dairenin basıncını yükseltmek için kullanılan küçük ünitelerdir. Üst katta oturuyorsanız ve sorun yalnızca sizin dairenizdeyse çözüm bina hidroforu değil kat hidroforu olabilir.
Hidrofor nerelerde kullanılır
Şebeke basıncının yetmediği binalar. Üst katlarda cılız akış, ilk ve en yaygın kullanım sebebidir.
Depodan beslenen sistemler. Su deposundan tesisata basınçlı su vermek yalnızca hidroforla mümkündür; depo yerçekimiyle yeterli basınç üretmez.
Bahçe sulama ve tarımsal kullanım. Yağmurlama ve damla sulama sistemleri belirli bir çalışma basıncı ister; bu basınç sağlanmazsa sistem tasarlandığı gibi çalışmaz.
Ticari yapılar. Otel, yurt, hastane, üretim tesisi gibi eşzamanlı kullanımın yüksek olduğu yerlerde çok pompalı sistemler standarttır.
Kuyu ve alternatif kaynaklar. Kuyudan çekilen suyun tesisata verilmesinde de hidrofor grubu kullanılır.
Sık sorulan sorular
Kaç bar hidrofor almalıyım?
Tek katlı evde 2-2,5 bar, iki katlıda 2,5-3 bar, üç katlıda 3-3,5 bar, villa ve dublekste 3-4 bar. Tesisatınız uzunsa ya da yağmurlama duş başlığı gibi basınç isteyen armatürleriniz varsa üst sınırı hedefleyin.
Hidrofor sürekli çalışıp duruyor, sebebi ne?
En yaygın sebep tank ön basıncının yanlış olması veya tank membranının patlamasıdır. İkinci sebep tesisatta kaçak olmasıdır: sistem basıncı düştükçe pompa devreye girer. Üçüncüsü, tank hacminin kullanım şekline göre küçük kalmasıdır.
HP yüksek olursa daha iyi olur mu?
Hayır. HP motor gücüdür, performansı tek başına belirlemez. Gereğinden yüksek HP, gereksiz enerji tüketimi ve tesisatta aşırı basınç demektir. Seçim debi ve basma yüksekliği üzerinden yapılır.
Dairem için mi, bina için mi hidrofor almalıyım?
Sorun yalnızca sizin dairenizde yaşanıyorsa kat hidroforu yeterlidir ve çok daha ekonomiktir. Binadaki tüm üst katlar aynı şikâyeti yaşıyorsa çözüm bina girişine kurulacak merkezi bir hidrofor grubudur.
Ürünlere göz atın: Hidrofor modelleri