Hidrofor, şebeke basıncının yetmediği yerlerde suyu istenen basınca çıkaran pompa grubudur. Ne işe yaradığını ve nerelerde kullanıldığını hidroforlar nerede kullanılır yazımızda anlatmıştık; burada asıl konumuz ayar ve bağlantı.
Hidrofor ayarının mantığı
Bir hidroforda üç basınç değeri vardır ve bunların birbirine göre konumu her şeyi belirler:
Devreye girme basıncı (alt sınır): Tesisattaki basınç bu değerin altına düştüğünde pompa çalışmaya başlar. Durma basıncı (üst sınır): Pompa bu değere ulaşınca durur. Tank ön basıncı: Genleşme tankının içindeki hava yastığının, tank boşken sahip olduğu basınç.
Tank ön basıncı, üç değerin en kritiğidir çünkü pompanın ne sıklıkta çalışacağını doğrudan belirler. Yaygın uygulama, tank ön basıncını devreye girme basıncının yaklaşık 0,2 bar altına ayarlamaktır. Kesin değer üreticiye göre değişebilir; cihazın kendi kılavuzu esas alınmalıdır.
Tank ön basıncı nasıl ölçülür ve ayarlanır?
Bu ayar, hidrofor şikâyetlerinin büyük bölümünü tek başına çözer. Sırası şöyledir:
1. Hidroforun elektriğini kesin. 2. Tesisattaki bir musluğu açıp tanktaki suyu tamamen boşaltın; manometre sıfırı gösterene kadar bekleyin. 3. Tankın üzerindeki plastik kapağı açın; altında bisiklet sibobuna benzeyen bir vana görürsünüz. 4. Manometreli bir hava pompasıyla buradaki basıncı ölçün. 5. Değer olması gerekenin altındaysa hava basarak tamamlayın, üstündeyse sibobun iğnesine bastırarak azaltın. 6. Kapağı kapatın, musluğu kapatın ve hidroforu çalıştırın.
Sibobun iğnesine bastırdığınızda hava yerine su geliyorsa tankın içindeki zar yırtılmıştır. Bu durumda hava basmanın faydası olmaz; membran ya da tank değişmelidir.
Presostat ayarı
Mekanik presostatın kapağı açıldığında genellikle iki vida görülür. Büyük vida alt ve üst basıncı birlikte kaydırır; sıkılınca ikisi de yükselir. Küçük vida ise alt ile üst arasındaki farkı değiştirir; sıkılınca fark açılır, yani pompa daha seyrek ama daha uzun çalışır.
Ayarı değiştirdiyseniz tank ön basıncını da yeni alt sınıra göre güncellemeyi unutmayın; ikisi birlikte düşünülmezse hidrofor ya sık çalışır ya da basınç dalgalanır.
Presostatın içi elektrik taşır. Kapağı açık haldeyken temas etmeyin ve ayarı elektrik kesikken yapıp deneme için tekrar verin. Emin değilseniz bu ayarı tesisatçıya bırakın.
Hidrofor nasıl bağlanır?
1. Yer ve zemin. Hidrofor titreşim üretir; sağlam, düz ve mümkünse titreşim takozlu bir zemine oturtulur. Duvara dayalı montaj gürültüyü yapıya taşır.
2. Emiş hattı. Emiş borusu, pompanın giriş çapından küçük olmamalı ve mümkün olduğunca kısa ve düz olmalıdır. Hattın havayı hapsedecek şekilde yukarı-aşağı kıvrılması, pompanın su çekmesini engeller.
3. Çekvalf. Depodan emişli sistemlerde emiş hattının ucuna dip klapesi (çekvalf) takılır; böylece pompa durduğunda hat boşalmaz ve her çalışmada yeniden su çekmesi gerekmez.
4. Vanalar. Emiş ve basma hatlarına birer küresel vana konur. Bakım sırasında tesisatı boşaltmadan pompayı sökebilmenin tek yolu budur.
5. Filtre. Kumlu ya da tortulu sularda emiş tarafına filtre konması, fanları ve mekanik salmastrayı korur.
6. Kuru çalışma koruması. Deposu boşalabilen sistemlerde bu koruma zorunlu sayılmalıdır. Susuz çalışan bir pompa dakikalar içinde salmastrasını yakar.
7. Elektrik. Topraklamalı ve uygun kesitte kablo kullanılmalı, mümkünse hidrofora ayrı bir sigorta ayrılmalıdır.
Sık karşılaşılan sorunlar
Hidrofor sürekli devreye girip duruyor
Bu tabloya "kısa devrim" denir ve neredeyse her zaman tank havasının kaçmış olmasından kaynaklanır. Tankta hava kalmayınca pompa küçük bir su kullanımında bile hemen devreye girer, birkaç saniyede basıncı yükseltir ve durur. Motor ve presostat bu döngüde hızla yıpranır. Yukarıdaki ön basınç ayarını yapın; sibobtan su geliyorsa zar değişmelidir.
İkinci ihtimal tesisatta damlayan bir musluk ya da kaçıran bir rezervuardır: basınç yavaş yavaş düşer, pompa gece bile aralıklarla devreye girer.
Hidrofor çalışıyor ama su basmıyor
Pompa gövdesinde hava kalmış olabilir; doldurma tapasından su vererek havasını almak gerekir. Diğer ihtimaller: dip klapesinin sızdırması, emiş hattında kaçak, filtrenin tıkanması ve deponun boşalmış olmasıdır. Pompayı bu durumda uzun süre çalışır bırakmayın.
Basınç dalgalanıyor
Alt ve üst sınır arasındaki fark çok dar ayarlanmışsa duş alırken basınç gözle görülür şekilde inip çıkar. Presostatın küçük vidasıyla fark biraz açılır ve tank ön basıncı yeniden ayarlanır.
Hidrofor gürültülü çalışıyor
Zemin titreşimi, emiş hattında hava ya da kavitasyon (emişte yeterli su bulamama) başlıca nedenlerdir. Emiş hattının kısaltılması ve hava sızdıran bağlantıların sıkılması çoğu durumu çözer.
Frekans kontrollü hidroforlar
İnverterli modellerde presostat ve tank ayarı yerini elektronik kontrole bırakır. Pompa, tesisattaki debiye göre devrini sürekli ayarlar; basınç sabit kalır, kısa devrim ortadan kalkar ve sessiz çalışır. Ayar, cihazın ekranından istenen basınç değerinin girilmesiyle yapılır. Wilo hidrofor modellerinde bu yapıya sahip seçenekler bulunur.
Hidrofor seçerken nelere bakılır?
Seçim iki değere dayanır: debi (aynı anda kaç musluğun açılacağı) ve basma yüksekliği (suyun kaç kat yukarı ve ne kadar uzağa gideceği). Tek daire için kat hidroforu yeterken, bir apartmanın tamamı ya da bahçe sulaması için tanklı paket hidrofor gerekir.
Tank hacmi de göz ardı edilmemelidir. Küçük tank, pompanın daha sık devreye girmesi demektir; büyük tank ise daha az başlatma ve daha uzun motor ömrü sağlar. Aynı pompa, büyük tankla belirgin biçimde daha sessiz ve daha az yorularak çalışır.
Bakım
Yılda bir kez şunlar yapılmalıdır: tank ön basıncının ölçülüp tamamlanması, emiş filtresinin temizlenmesi, bağlantı noktalarında sızıntı kontrolü ve pompanın çalışırken çıkardığı sesin dinlenmesi. Bu dört kontrol on dakika sürer ve hidrofor arızalarının çoğunu daha ortaya çıkmadan önler.
Uzun süre kullanılmayacaksa hidrofor elektriği kesilir ve donma riski varsa pompa gövdesindeki tahliye tapasından su boşaltılır.
Özet
Hidrofor ayarının kalbi tank ön basıncıdır ve genellikle devreye girme basıncının 0,2 bar altına ayarlanır. Sık devreye girme şikâyetinin en yaygın nedeni tankın havasını kaybetmesidir. Bağlantıda emiş hattının kısa olması, çekvalf, vanalar ve kuru çalışma koruması belirleyicidir. Ürünler için hidroforlar ve kat hidroforları kategorilerimize bakabilirsiniz.