Isı pompası alırken en sık sorulan sorulardan biri şu: tesisata denge kabı ya da buffer tank (tampon tank) koymak şart mı? Kısa cevap: her evde şart değil, ama bazı tesisatlarda üreticiler bunu açıkça istiyor. Karar, cihazın kılavuzunda yazan minimum su hacmi ve minimum debi değerleriyle evin tesisatının karşılaştırılmasıyla verilir. Bu yazıda bu değerleri Türkiye’de satılan modellerin kendi kılavuzlarından derledik.
Denge kabı ve buffer tankın genel olarak ne olduğunu, aralarındaki farkı daha önce Denge Kabı Ne İşe Yarar ve Buffer Tank Nedir, Denge Kabından Farkı Nedir? yazılarında anlattık. Burada yalnızca ısı pompası tarafına odaklanıyoruz.
Kısa cevap: üç durumda gündeme gelir
- Tesisattaki su hacmi, cihazın istediği minimumun altındaysa. Küçük bir dairede az sayıda petek ve kısa borular bu sınırın altında kalabilir.
- Termostatik vanalar veya zon vanaları devreleri kapatabiliyorsa. Vanalar kapandığında ısı pompasının gördüğü su hacmi ve debi düşer.
- Isı pompasının istediği minimum debi tesisat tarafında sağlanamıyorsa.
Bu üçünden hiçbiri yoksa, yani tesisat hacmi yeterliyse ve devreler açık kalıyorsa, üreticiler ek tank istemeyebiliyor. Aşağıda her birinin dayanağını üretici ifadeleriyle veriyoruz.
Su hacmi neden önemli: buz çözme (defrost)
Hava kaynaklı ısı pompası kışın dış ünitesindeki buzu çözmek için kısa süre ters çalışır. Bunun enerjisi evin tesisat suyundan alınır. DemirDöküm MaxiAir R32 kılavuzu, buz çözme için gereken ısının ısıtma tesisatından alındığını ve bu modun 2–10 dakika sürdüğünü yazıyor.
Bosch CS3400i AWS kılavuzu da sık devreye girip çıkmayı, eksik buz çözmeyi ve gereksiz alarmları önlemek için tesisatta depolanan enerjinin yeterli olması gerektiğini belirtiyor. Vaillant’ın aroTHERM plus kılavuzunda minimum hacmin gerekçesi aynı: cihazın sık aç-kapa riskini azaltmak ve buz çözme moduna girebilmesini sağlamak.
Termostatik vana ve zon vanası etkisi
DemirDöküm’ün ısı pompası planlama kılavuzu bu konuda net: radyatörlere takılan termostatik vanalar sistemin minimum su miktarını değiştirir ve bu durumda sisteme buffer tank ve by-pass vanası takılmalıdır.
Bosch ise minimum hacmin iki yolla sağlanabileceğini yazıyor: gerekli zon vanaları ve termostatlar her zaman tam açık kalan devrelerle ve/veya bir tampon tankla. Yani bütün odaları termostatla ayrı ayrı kapatmak istiyorsanız, ısı pompasının gördüğü hacmi korumak için ek bir çözüm gerekir.
Debi: ısı pompası kazandan çok daha fazla su dolaştırır
DemirDöküm kılavuzuna göre aynı ısıtma gücünde ısı pompasının istediği su debisi, kazana göre dört katına çıkar. Kılavuzdaki örnekte 10 kW’lık bir cihaz, 5 K sıcaklık farkıyla saatte 1.736 kg su dolaştırmalıdır. Bu yüzden kombiyle sorunsuz çalışan dar borulu bir tesisat, ısı pompasının istediği debiyi taşımayabilir.
Minimum debi sağlanamıyorsa iki üretici de aynı yolu gösteriyor: DemirDöküm by-pass vanası ya da buffer tank, Bosch ise diferansiyel by-pass vanası ya da paralel bağlanmış tampon tank öneriyor.
Model bazında minimum su hacmi
Aşağıdaki değerler üreticilerin montaj ve kullanma kılavuzlarından alındı. Değer, tesisattaki toplam su miktarıdır; bir kısmı borulardan ve peteklerden, eksik kalan kısmı tanktan gelir.
| Model | Üreticinin istediği |
|---|---|
| Arçelik AHPH-MM (8–16 kW monoblok) | Tesisat toplam su hacmi en az 40 litre (cihaz içindeki hacim hariç). Debi: 8–10 kW 10–35 l/dk, 12–16 kW 10–50 l/dk |
| Baymak Iotherm monoblok (80–160) | Toplam su hacmi en az 40 litre |
| E.C.A. monoblok (8–16 kW) | 8 kW için 80 litre, 11–16 kW için 160 litre buffer tank önerilir |
| Bosch CS3400i AWS 6–10 kW | Yerden ısıtma: en az 27 L (önerilen 40 L). Radyatör: en az 10 L (önerilen 15 L). Minimum debi 15 l/dk |
| Bosch CS3400i AWS 12–14 kW | Yerden ısıtma: en az 72 L (önerilen 93 L). Radyatör: en az 28 L (önerilen 36 L). Minimum debi 20 l/dk |
Arçelik kılavuzu 40 litre için “birçok uygulamada bu minimum su hacmi yeterli olacaktır” diyor. E.C.A. ise doğrudan tank hacmi öneriyor. Listede olmayan modellerde (ör. kategorideki DemirDöküm Maxiair R32 ve Daxom Navidens) bu değeri cihazın kendi montaj kılavuzundan kontrol edin; okuyabildiğimiz dokümanlarda bu modeller için sayısal değer bulamadık.
Denge kabı mı, buffer tank mı?
Isı pompası bağlamında ikisi farklı işler görür. Denge kabı (hidrolik ayırıcı), ısı pompası devresi ile ısıtma devrelerini hidrolik olarak birbirinden ayırır; üretici kataloğunun tarifiyle debileri farklı iki devreyi ayırır. Buffer tank ise tesisata su hacmi, yani depolanmış enerji ekler. Paralel bağlanan bir buffer tank ikisini birden yapar.
Hidrolik ayırmanın bir sonucu var: Bosch, tesisatta hidrolik ayırma varsa ısıtma tarafı için ek bir sirkülasyon pompası gerektiğini hatırlatıyor. Vaillant da aksesuar listesinde hidrolik ayırıcıyı ve tampon tankları ayrı ürünler olarak veriyor. Yani hacim eksikse çözüm denge kabı değil tanktır; debi ve devre ayırma sorunu varsa denge kabı veya paralel tank düşünülür.
Her zaman gerekmez: büyük tank da verimi düşürebilir
Viessmann, evde yerden ısıtma varsa döşemenin kendisi ısı depoladığı için ek tankın bazen gerekmediğini; gereğinden büyük seçilmiş bir tankın iyi yalıtımlı olsa bile ısı kaybettirip sistemin toplam verimini olumsuz etkileyebileceğini yazıyor. Vaillant da sistem hacmi tablodaki değerin üzerindeyse buffer tankın gerekmeyebileceğini belirtiyor.
Bu yüzden “ne kadar büyük o kadar iyi” yaklaşımı doğru değil. Tank, cihazın istediği hacmi tamamlamak için seçilir.
Karar için kontrol listesi
- Cihazın montaj kılavuzundaki minimum su hacmini ve minimum debiyi bulun.
- Tesisattaki yaklaşık su hacmini (petekler + borular) hesaplayın.
- Termostatik ya da zon vanaları kapandığında açık kalan devrenin hacmini düşünün.
- Yerden ısıtma mı radyatör mü olduğunu belirleyin; Bosch’ta iki durumun değerleri farklı.
- Isı pompası kombi veya kazanla birlikte mi çalışacak, bunu netleştirin; birden fazla ısı kaynağı varsa ayırıcı ihtiyacı değişir.
Hesap ve bağlantı şeması, tesisatı kuracak uzman tarafından cihazın kılavuzuna göre yapılmalıdır. Kapasite seçimi için Isı Pompası Kaç m² Isıtır? yazısına da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kombiden ısı pompasına geçerken mevcut denge kabı kullanılır mı?
Denge kabı hacim eklemez, devreleri ayırır. Isı pompasının minimum su hacmi şartını tek başına karşılamaz; hacim eksikse tank gerekir. Uygunluk, kabın debi kapasitesinin ısı pompasının debisini karşılamasına da bağlıdır.
Buffer tank kaç litre olmalı?
Cihazın istediği minimum hacimden, tesisatta zaten bulunan su çıkarılarak bulunur. E.C.A. monoblokta üretici doğrudan 80 ve 160 litre öneriyor; Arçelik ve Baymak’ta tesisatla birlikte toplam en az 40 litre isteniyor.
Yerden ısıtmada tank şart mı?
Her zaman değil. Döşeme ısı depoladığı için hacim çoğu zaman yeterli olabilir; ancak devreler termostatla kapanıyorsa minimum hacim ve debi yine kontrol edilmelidir.