Denge kabı, ısıtma tesisatının en yanlış anlaşılan parçalarından biridir. Bazı sistemlerde hiç yoktur ve sorun çıkmaz; bazılarında yokluğu peteklerin ısınmamasından pompaların gürültü yapmasına kadar bir dizi şikâyete yol açar. Aradaki farkı anlamak için önce ne yaptığına bakmak gerekir.
Denge kabı ne işe yarar?
Denge kabı, ısıtma sisteminde kazan tarafındaki su dolaşımı ile tesisat tarafındaki su dolaşımını birbirinden ayırır. İçi boş, dikey bir kaptır; kazandan gelen su bir taraftan girer, tesisata giden su diğer taraftan çıkar ve ikisi bu geniş hacimde birbirine karışır ama birbirini itmez.
Buna neden ihtiyaç duyulduğunu bir örnekle görmek kolaydır. Kazanın kendi pompası vardır ve belirli bir debiyi zorunlu tutar. Tesisatta ise yerden ısıtma pompası, radyatör pompası ve boyler pompası ayrı ayrı çalışır. Yerden ısıtma yavaş ve düşük sıcaklıkta su ister, radyatörler hızlı ve sıcak su ister. Bu pompalar aynı boru üzerinde doğrudan karşılaşırsa birbirlerinin basıncını bozar: biri devreye girdiğinde diğerinin debisi düşer, kazan bazen kendi geçirmesi gereken suyu bulamaz ve sık sık kendini kapatıp açar.
Denge kabı bu çekişmeyi ortadan kaldırır. Her pompa kendi devresinde, diğerlerinden habersiz çalışır. Kazan istediği debiyi her zaman bulur.
İkinci görevi: hava ve çamur ayırma
Denge kabının içindeki su hızı, borulardaki hıza göre çok düşüktür. Bu yavaşlama iki işe yarar: suyun içindeki hava kabarcıkları yukarı çıkıp üstteki pürjörden atılır, ağır korozyon çamuru ve kum ise dibe çöküp alttaki tahliye vanasından boşaltılır. Yani denge kabı aynı zamanda tesisatın hava ayırıcısı ve çamur tutucusudur. Yılda bir kez alt tahliyeden bir kova su almak, tesisatı temiz tutmanın en kolay yoludur.
Hangi sistemlerde denge kabı gerekir?
Tek pompalı, tek devreli, dairelik bir kombi tesisatında denge kabına gerek yoktur. Şu durumlarda ise ciddi bir ihtiyaçtır:
Tesisatta birden fazla pompa ve devre varsa (yerden ısıtma + radyatör, ya da radyatör + boyler + havuz). Kaskad sistemlerde, yani birden fazla kazanın birlikte çalıştığı yerlerde. Kazan kapasitesinin büyük olduğu duvar tipi kazan ve ticari uygulamalarda. Ve tesisatın kazandan çok uzağa ya da çok katlı bir yapıya dağıtıldığı durumlarda.
Kısacası: sistemde kazanın pompasından başka pompa varsa, denge kabı düşünülmelidir.
Denge kabı nereye takılır?
Denge kabı, kazan çıkışı ile dağıtım kollektörü arasına, yani ısı kaynağı ile tesisat arasına konur. Dört bağlantısı vardır: kazandan gelen sıcak su girişi, kazana dönen su çıkışı, tesisata giden su çıkışı ve tesisattan dönen su girişi.
Montajda dikkat edilecek noktalar şunlardır:
Dikey monte edilir. Hava yukarı, çamur aşağı ayrışacağı için kabın düşey durması işlevin ta kendisidir; yatay montaj hava ve çamur ayırma özelliğini bitirir.
Üstte pürjör, altta tahliye vanası olmalıdır. Çoğu hazır ürün bunlarla birlikte gelir; gelmiyorsa mutlaka eklenmelidir.
Yalıtımı unutulmamalıdır. Yalıtımsız bir denge kabı kazan dairesinde ciddi ısı kaybeder. Ürünlerin çoğu ceketli gelir.
Kazan tarafı ve tesisat tarafı karıştırılmamalıdır. Bağlantılar ters yapılırsa kap görevini yapmaz; üretici şemasına göre bağlanmalıdır.
Denge kabı nasıl seçilir?
Seçim, kabın hacmine ya da görüntüsüne göre değil, sistemden geçen debiye göre yapılır. Pratikte bu, kazanın kapasitesiyle doğru orantılıdır; bu yüzden ürünler kW aralıklarıyla etiketlenir.
Mağazamızdaki denge kabı modelleri 20-28 kW, 29-42 kW, 43-69 kW ve 70-139 kW aralıklarında; dişli bağlantılı paket denge kabı modelleri ise DN25 (1"), DN32 (1 1/4") ve DN40 (1 1/2") ölçülerinde bulunur. Sisteminizin toplam kazan kapasitesini bilerek doğru aralığı seçmek yeterlidir.
Küçük seçmek en sık yapılan hatadır: kap yetersiz kalırsa içindeki su hızı artar, hava ve çamur ayrışamaz ve kap sadece bir boru parçası hâline gelir. Şüphede kalındığında bir üst aralığı seçmek daha güvenlidir.
Dişli mi, flanşlı mı?
Dişli (paket) modeller küçük ve orta kapasitelerde, montajı hızlı ve ekonomik olduğu için tercih edilir. Flanşlı modeller ise büyük kapasiteli ve büyük çaplı tesisatlarda, sökülüp takılması gereken uygulamalarda kullanılır.
Denge kabı ile buffer tank aynı şey mi?
Hayır, karıştırılmaları çok yaygındır ama görevleri farklıdır.
Denge kabı hidrolik ayırma yapar; hacmi küçüktür ve amacı su depolamak değildir. Buffer tank ise ısı depolar; hacmi 100 litreden 1000 litreye kadar çıkabilir. Amacı, ısı pompası ya da katı yakıtlı kazan gibi sık durup kalkması istenmeyen cihazların çalışma süresini uzatmak ve sisteme ısı yastığı sağlamaktır.
Bazı sistemlerde ikisi birden bulunur; bazı buffer tank modelleri ise denge kabı görevini de üstlenecek şekilde bağlanabilir. Karar, tesisatı projelendiren mühendis ya da tesisatçının vereceği bir seçimdir.
Sık sorulan sorular
Denge kabı olmayan tesisat çalışmaz mı? Çalışır, ama çok pompalı sistemlerde debi dengesizliği, pompa gürültüsü ve kazanın sık devreye girip çıkması görülür. Bu da yakıt tüketimini artırır ve cihaz ömrünü kısaltır.
Denge kabı bakım ister mi? Yılda bir kez alt tahliyeden birikmiş çamurun boşaltılması ve üstteki pürjörün kontrolü yeterlidir.
Mevcut tesisata sonradan eklenebilir mi? Eklenebilir. Kazan ile kollektör arasına girecek yer ve dört bağlantı için boru düzenlemesi gerekir; işlem tesisatçı işidir.
Denge kabı takınca peteklerim daha mı iyi ısınır? Doğrudan bir ısıtma cihazı değildir, ısı üretmez. Ama tesisatta debi dengesizliğinden kaynaklanan "bazı odalar ısınmıyor" şikâyeti varsa, kabın sağladığı düzenli dolaşım bu sorunu belirgin biçimde azaltır.
Yerden ısıtmada şart mı? Yerden ısıtma kendi pompası ve kendi karışım grubuyla çalıştığı için, kazanla arasında hidrolik bir ayırma yoksa iki pompa birbirini etkiler. Radyatörle birlikte kullanılan yerden ısıtma sistemlerinde denge kabı pratikte standart uygulamadır.
Kaskad sistemde kaç tane gerekir? Kaskadta tek bir denge kabı kullanılır; kabın kapasitesi tüm kazanların toplam gücüne göre seçilir. Kazanlar kaba paralel bağlanır ve kaskad kontrol paneli hangi kazanın ne zaman devreye gireceğini yönetir.
Özet
Denge kabı, birden fazla pompanın bulunduğu tesisatlarda kazanı tesisattan hidrolik olarak ayıran, aynı zamanda hava ve çamur ayıran bir parçadır. Dikey monte edilir, kazan kapasitesine göre seçilir ve buffer tank ile aynı şey değildir. Uygun ürün için denge kabı ve dişli paket denge kabı kategorilerimize bakabilirsiniz.
Ürünlere göz atın: Denge kabı modelleri