Kollektör, ısıtma tesisatında dağıtım görevini üstlenen parçadır. Kazandan ya da kombiden gelen tek bir sıcak su hattını alır, her odaya ya da her devreye ayrı bir boru olarak dağıtır; dönüşleri de aynı şekilde toplayıp tek hat hâlinde ısı kaynağına geri gönderir. Yerden ısıtmalı evlerde ve çok hatlı radyatör tesisatlarında sistemin kalbi budur.
Kollektör nasıl çalışır?
Bir kollektör aslında iki paralel borudan oluşur. Üsttekine gidiş kollektörü denir ve sıcak suyu dağıtır; alttakine dönüş kollektörü denir ve soğuyan suyu toplar. Her odanın borusu bu iki hatta birer uçla bağlanır ve böylece kendi başına, diğerlerinden bağımsız bir devre oluşturur.
Bu yapının asıl faydası şudur: her odaya giden su miktarı ayrı ayrı ayarlanabilir. 30 m²'lik bir salona giden hat ile 8 m²'lik bir banyoya giden hat aynı debiyi almamalıdır; aksi hâlde büyük oda soğuk kalırken küçük oda bunaltıcı olur. Kollektör bu ayarı tek bir noktadan yapmayı mümkün kılar.
Debimetre (debi ayarlı) kollektör nedir?
Gidiş kollektörünün üzerinde her hat için şeffaf birer ölçek varsa bu bir debi ayarlı kollektördür. İçindeki şamandıra, o hattan geçen suyun litre/dakika değerini gösterir. Ayar halkasını çevirerek her devrenin debisini istediğiniz değere getirebilir ve gözle doğrulayabilirsiniz.
Debimetresiz kollektörlerde ayar "tahmine" dayanır; devrelerin dengelenmesi çok daha zordur. Yerden ısıtmada debimetreli model neredeyse standart hâline gelmiştir.
Aktüatör ve oda termostatı
Dönüş kollektörünün üzerine takılan aktüatörler, her hattı elektrikle açıp kapatan küçük motorlardır. Her odanın oda termostatı kendi aktüatörünü sürer: oda hedef sıcaklığa geldiğinde termostat aktüatöre sinyal gönderir, aktüatör o hattı kapatır ve sıcak su sadece hâlâ ısınması gereken odalara gider. Oda bazlı kontrol tam olarak budur.
Kaç ağızlı kollektör seçilmeli?
Ağız sayısı, kollektöre bağlanacak devre sayısına eşittir. Yerden ısıtmada her oda genellikle bir devredir; büyük salonlarda tek bir borunun uzunluğu sınırı aşacağı için iki devre çekilir. Radyatör tesisatında ise her petek bir devredir.
Pratik kural: devreleri sayın ve mümkünse bir fazlasını alın. Sonradan bir oda bölünürse ya da bir hat eklenirse kör tapayla kapatılmış bir yedek ağız işinizi kurtarır; kollektörü büyütmek ise duvarı açmak demektir.
Mağazamızda 2 ağızdan 13 ağıza kadar seçenek bulunur: E.C.A kollektör, Kalde kollektör ve Kas kollektör modellerine bakabilirsiniz.
Kollektör nasıl bağlanır?
Aşağıdaki sıra, tesisatçının izlediği mantığı gösterir. Yerden ısıtma bağlantısı basınç testi ve şap dökümüyle iç içe geçtiği için proje ve uygulama tesisatçı işidir.
1. Yer seçimi. Kollektör, hatların ortalama uzaklığını en aza indirecek merkezî bir noktaya konur; genellikle koridor duvarına gömülü bir kollektör dolabı içine alınır. Dolap, ayar ve bakım için ulaşılabilir kalmalıdır; üstünü kalıcı olarak kapatmak ileride ciddi sorun çıkarır.
2. Konsol ve montaj. Kollektör, kollektör konsollarıyla duvara sabitlenir. Gidiş üstte, dönüş altta olacak şekilde ve tam yatay monte edilir; eğik montaj hava tahliyesini bozar.
3. Ana hat bağlantısı. Kazandan gelen gidiş hattı üst kollektöre, dönüş hattı alt kollektöre bağlanır. Yerden ısıtma varsa araya karışım (mikser) grubu girer, çünkü yerden ısıtma radyatörden çok daha düşük sıcaklıkta su ister.
4. Devrelerin bağlanması. Her odanın borusu kollektör bağlantı rakoruyla kendi ağzına takılır. PE-X ya da PE-RT boru kullanılıyorsa rakor tipi boru çapına uygun olmalıdır (16 mm, 20 mm gibi).
5. Etiketleme. Her hattın hangi odaya gittiği kalıcı bir etiketle yazılmalıdır. Bu adım atlandığında, yıllar sonra bir odayı kısmak gerektiğinde hangi vananın hangi oda olduğunu bulmak için deneme yanılma yapmak gerekir.
6. Uçlar. Kollektörün bir ucuna pürjörlü tapa, diğer ucuna kör tapa takılır. Pürjör, sistemdeki havanın atılacağı noktadır ve her iki kollektörde de bulunmalıdır.
7. Basınç testi. Şap dökülmeden önce tesisata basınçlı su verilir ve belirli bir süre basınç tutuyor mu diye izlenir. Şap altında kalacak bir kaçağın sonradan bulunması çok maliyetlidir; bu adım asla atlanmamalıdır.
8. Hava alma ve devreye alma. Sistem doldurulurken her devre tek tek açılıp diğerleri kapatılarak havası alınır. Hepsini birden doldurmak, bazı hatlarda hava kilidi bırakır.
Kollektör bakımı ve temizliği
Kollektörün kendisi bakım istemez ama tesisat ister. Yılda bir kez şunları yapmak yeterlidir: pürjörden hava kontrolü, debimetre camlarının okunabilirliği ve şamandıraların takılıp takılmadığı, rakor diplerinde sızıntı izi kontrolü.
Debimetrelerin camı bulanıklaştıysa ya da şamandıra takıldıysa, bu tesisatta çamur biriktiğinin işaretidir. Bu durumda kollektörü sökmeden önce tesisatın çamur tutucusunun temizlenmesi ve gerekiyorsa sistemin kimyasal temizliği gerekir. Kollektörün içine sert cisim sokmak ya da aşındırıcı temizleyici kullanmak ayar mekanizmalarını bozar.
Uzun süre kullanılmayan evlerde tüm devreleri tam kapalı bırakmak yerine yarı açık bırakmak, ayar mekanizmalarının sıkışmasını önler.
Sık yapılan hatalar
Kollektör dolabının üstünü kalıcı kapatmak; gidiş ve dönüşü ters bağlamak; hatları etiketlemeden şap dökmek; devre sayısını tam sayıda alıp yedek ağız bırakmamak; ve yerden ısıtmayı karışım grubu olmadan doğrudan kazana bağlamak. Sonuncusu en pahalısıdır: yüksek sıcaklıktaki su hem boruların ömrünü kısaltır hem de zemin kaplamasına zarar verebilir.
Sık sorulan sorular
Kollektör radyatör tesisatında da kullanılır mı? Kullanılır. Her peteğe kollektörden ayrı hat çekilen sisteme kollektörlü (yıldız) tesisat denir. Boru maliyeti daha yüksektir ama her peteğe müdahale tek noktadan yapılabilir ve duvar içinde ek bağlantı kalmaz.
Kendinden vanalı kollektör nedir? Ağızlarında hazır kapama vanası bulunan modellerdir; ayrıca vana takmaya gerek kalmaz. Küçük ve orta ölçekli tesisatlarda montajı hızlandırır. Kendinden vanalı kollektör modellerine bakabilirsiniz.
Bir devre en fazla kaç metre olabilir? Boru çapına ve sisteme göre değişir; sınırı aşan devrelerde basınç kaybı büyür ve hattın sonu ısınmaz. Bu hesap proje aşamasında yapılır, bu yüzden büyük alanlar tek devreye bağlanmaz, ikiye bölünür.
Özet
Kollektör, tek hattı odalara bölen ve her odanın debisini ayrı ayarlamayı sağlayan dağıtım parçasıdır. Devre sayısı kadar, tercihen bir fazla ağızlı seçilir; gidiş üstte dönüş altta, yatay ve ulaşılabilir monte edilir; şap öncesi basınç testi zorunludur. Ürünler için kollektör ve yerden ısıtma kategorimize bakabilirsiniz.
Ürünlere göz atın: Kollektör ve yerden ısıtma ürünleri