Kombi bacası, montajın en çok sürprizle karşılaşılan parçasıdır. Cihaz alınır, montajcı gelir ve iş baca çıkışında durur: mesafe yetmiyor, dirsek fazla, eğim ters verilmiş ya da mevcut baca yoğuşmalı cihaza uygun değil. Bu yazıda baca tiplerini, 60/100 gibi ölçülerin ne anlama geldiğini, baca uzunluğunun nasıl hesaplandığını ve en sık yapılan eğim hatasını anlattım.
Üç baca tipi
Bacalı (atmosferik) cihazlar yanma havasını bulundukları odadan alır ve atık gazı bacaya verir. Bu yüzden kurulduğu mekânın havalandırılması zorunludur; oda havasındaki oksijeni tüketirler. Baca malzemesi olarak gaz cihazlarında AISI 316L paslanmaz çelik, galvanizli sac veya alüminyum kullanılır; et kalınlığı 0,4-1 mm aralığındadır.
Hermetik (denge bacalı) cihazlar kapalı yanma hücrelidir: yanma havasını dış ortamdan alır, atık gazı dış ortama verir. Oda havasıyla hiçbir alışverişi olmadığı için mekândan havalandırma istemez. Bugün satılan kombilerin neredeyse tamamı bu tiptedir.
Yoğuşmalı cihazların bacası ayrı bir kategoridir. Baca gazı düşük sıcaklıkta çıkar ve içinde asidik yoğuşma suyu taşır. Bu yüzden malzeme seçimi kritiktir — yoğuşma olan baca gazlarında tuğla bacalar kesinlikle kullanılmaz. Yoğuşma suyu bacanın en altında toplanır, sifonla alınır; 200 kW üzeri cihazlarda ayrıca nötralizatör (asit giderici) düzeneği gerekir ve su bu şekilde zararsız hâle getirilip kanalizasyona verilir.
Buradan çıkan ilk pratik sonuç: eski bacalı bir cihazı yoğuşmalıyla değiştirirken mevcut bacayı kullanamazsınız. Cihazı değiştirme kararı, aynı zamanda baca yenileme kararıdır. Duvar tipi yoğuşmalı kazan yazısında bu konuya kazan ölçeğinde de değinmiştim.
60/100 ve 80/125 ne demek
Hermetik bacalarda iki boru iç içe geçer: içteki borudan atık gaz çıkar, dıştaki borudan yanma havası içeri girer. Buna eş eksenli (konsantrik) baca denir ve tek bir delikten iki işi birden görür.
Katalogdaki 60/100 ifadesi bu iki borunun milimetre cinsinden çapını verir: iç boru 60 mm, dış boru 100 mm. Aynı şekilde 80/125, iç 80 mm ve dış 125 mm demektir.
Peki hangisi? Cevap cihazın kendisinde: her kombinin baca çıkışı belirli bir çapa göre üretilir. 60/100 çıkışlı bir kombiye 80/125 baca takılamaz — arada adaptör kullanılır. Daha büyük çap, daha uzun baca mesafesine izin verdiği için yüksek kapasiteli cihazlarda ve uzun baca güzergâhlarında tercih edilir.
Kataloğumuzdaki baca parçalarının büyük çoğunluğu 60/100 ölçüsündedir; bu, ev tipi yoğuşmalı kombilerin standardıdır. 80/125 ve 100/150 ölçülerinde de parçalar bulunur.
Baca uzunluğu hesabı: dirsekler metre yer
Her cihazın izin verdiği bir maksimum baca uzunluğu vardır. Ancak bu uzunluk sadece düz boruyla ölçülmez: her dirsek, belirli bir metre düz borunun yerini alır. Dirsek, akışa direnç yarattığı için baca bütçenizden pay yer.
Buradaki en önemli uyarı şu: bu değerler üreticiden üreticiye değişir. İnternette bulacağınız genel bir tabloya göre hesap yapmak yanıltıcıdır. İki üreticinin kendi dokümanlarındaki değerler:
| Üretici | 90° dirsek | 45° dirsek |
|---|---|---|
| Daikin | 2 metre | 1 metre |
| Baymak (Brötje Novadens) | 1 metre | 0,5 metre |
Aradaki fark iki kat. Üç adet 90° dirsek kullanan bir güzergâhta Daikin'e göre 6 metre, Baymak'a göre 3 metre düşülür. Aynı montaj birinde sınırı aşarken diğerinde rahatça geçer. Bu yüzden hesabı mutlaka kendi cihazınızın kılavuzundaki değerlerle yapın.
Maksimum uzunluklar da modele bağlıdır. Daikin'in föyünde 60/100 eş eksenli baca ile 24 kW bir model için yatay çıkışta 8,1-14,1 metre, düşey çıkışta 7,6-13,6 metre aralığı veriliyor; başka bir 24 kW modelde bu değer 11 metre.
Hesap şöyle yapılır: Toplam düz boru uzunluğunu ölçün. Her dirsek için kılavuzdaki eşdeğer metreyi ekleyin. Çıkan toplam, cihazın izin verdiği maksimumun altında kalmalıdır.
Örnek: 4 metre düz boru + iki adet 90° dirsek. Daikin değerleriyle 4 + (2×2) = 8 metre eder. Baymak değerleriyle aynı güzergâh 4 + (2×1) = 6 metre. İlk hesap 8,1 metrelik bir sınıra sığar sığmaz durumdadır; ikincisi rahat geçer.
Eğim: en sık yapılan hata
Yatay baca asla tam düz monte edilmez. Baca gazı içindeki su yoğuştuğunda bir yere akması gerekir; eğim bunu belirler. Eğim yanlış yöne verilirse su yanlış yere gider ve ya cihazın içine geri döner ya da ek yerlerinden damlar.
Burada da üreticiler farklı konuşuyor:
Baymak (Brötje Novadens): "Cihazdan dışarıya doğru, her bir metrelik boru uzunluğu için 1 cm'lik yukarı eğim verildiğinden emin olunuz." Yani baca, cihazdan dışarı doğru yükselir.
Daikin: 3 metreden kısa yatay montajlarda boru yere paralel ya da en fazla 3° eğimli olabilir; 3 metreyi aşan montajlarda 3° açı ile monte edilmesi gerekir.
Metre başına 1 cm, yaklaşık 0,6°'ye denk gelir — yani iki üreticinin verdiği değerler de birbirinden farklıdır. Eğimin yönünü ve miktarını cihazın kendi kılavuzundan okuyun. Montajcıya "her cihazda aynıdır" dedirtmeyin; değildir.
Eğim hatasının belirtisi nettir: baca ek yerlerinden damlama, cihazın altında su birikmesi ya da kombinin sık sık arıza vermesi. Kombi ve petek kaynaklı su akıtma sebeplerini ayrı bir yazıda topladım.
Baca çıkışının yeri
Baca terminalinin nereye çıkacağı keyfî değildir; güvenlik kuralına tabidir. Atık gazın pencereden içeri girmemesi, komşuyu rahatsız etmemesi ve yanma havasının temiz olması gerekir.
Baymak'ın kılavuzunda verilen değer şudur: bacanın bina dışına çıkarıldığı tahliye deliği; kapı, pencere ve havalandırma menfezlerinden en az 0,7 metre uzakta olmalıdır.
Ancak bağlayıcı mesafeler yalnızca cihaz kılavuzundan değil, bölgenizdeki doğalgaz dağıtım şirketinin iç tesisat teknik şartnamesinden gelir. Balkon, bina köşesi, zemin yüksekliği, ışıklık ve komşu bacaya mesafe gibi kalemler bu şartnamede tanımlanır ve şehirden şehire farklılık gösterebilir. Bu yazıda tek tek vermiyorum çünkü doğrulayabildiğim tek genel değer yukarıdaki 0,7 metre.
Pratik yaklaşım: baca çıkış yerini montajdan önce, gaz açma işlemini yapacak yetkili firmayla birlikte belirleyin. Yanlış yere açılmış bir baca deliği hem cephede kalıcı hasar hem de gaz açılışında ret sebebidir.
Apartmanda ayrıca bir katman var: cepheye baca çıkarmak yönetim kararına ve bazı ilçelerde belediye kısıtına tabidir. Ortak baca kullanımı da mevzuat şartlarına bağlıdır ve her binada mümkün olmaz.
Hangi parçalar gerekir
Bir baca hattı tek parça değildir. Tipik bir yatay hermetik montajda şunlar bulunur:
Baca seti (kit). Cihazdan duvara kadar olan temel hat: dirsek, boru ve dış terminal birlikte gelir. Standart duvar kalınlıkları için hazırlanmıştır.
Uzatma borusu. Duvar kalın ya da cihaz duvardan uzaksa hattı uzatır. Kataloğumuzda en yaygın iki boy 50 cm ve 100 cm'dir ve baca parçalarımızın en kalabalık grubu bu uzatmalardır.
Dirsek. 90° ve 45° olarak bulunur. Güzergâhta köşe dönmek gerektiğinde kullanılır — ama yukarıdaki hesapta gördüğünüz gibi her dirsek metre yer, bu yüzden gereksiz dirsekten kaçınılır.
Adaptör. Cihaz çıkış çapı ile baca çapı farklıysa ya da dikey çıkışa geçiliyorsa kullanılır.
Dikey baca seti ve şapka. Çatıdan çıkış yapılacaksa gerekir; yağmur ve rüzgâra karşı terminal koruması içerir.
Kataloğumuzda 63 aktif baca parçası bulunuyor ve bunların 48'i stokta. Marka olarak E.C.A, Vaillant, Baymak, DemirDöküm, Protherm, Bosch ve Viessmann orijinal parçaları mevcut.
Önemli: baca parçaları marka ve seri bazında uyumludur. Vaillant kombiye Bosch baca uzatması takmak, contası ve çapı tutsa bile üretici onayı dışında kalır ve garanti sorunu yaratır. Cihazınızın markasına ait orijinal parçayı seçin.
Montaj öncesi kontrol listesi
1. Cihazın baca çıkış çapı nedir? 60/100 mu, 80/125 mi? Parçaları buna göre sipariş edin.
2. Güzergâh kaç metre ve kaç dirsek? Kılavuzdaki eşdeğer değerlerle toplam uzunluğu hesaplayın ve maksimumun altında kaldığını doğrulayın.
3. Duvar kalınlığı ne kadar? Standart set yetmiyorsa uzatma borusu gerekir. Bunu montaj günü fark etmek iş durdurur.
4. Eğim hangi yöne, ne kadar? Cihazın kılavuzundan okuyun ve montajcıya gösterin.
5. Çıkış yeri uygun mu? Pencere, kapı ve menfezlere mesafe; balkon ve komşu bacaya konum; apartmansanız yönetim izni.
6. Yoğuşma suyu nereye gidecek? Yoğuşmalı cihazda hem cihazın hem bacanın yoğuşma suyu için gider gerekir.
7. Mevcut baca kullanılabilir mi? Eski bacalı cihazdan yoğuşmalıya geçiyorsanız cevap büyük olasılıkla hayır — tuğla baca yoğuşmalı cihazda kullanılmaz.
Sık sorulan sorular
60/100 baca ne demek?
İç içe geçmiş iki borunun çapıdır: iç boru 60 mm (atık gaz çıkışı), dış boru 100 mm (yanma havası girişi). Eş eksenli hermetik bacalarda kullanılan standart gösterimdir. Ev tipi yoğuşmalı kombilerin en yaygın ölçüsüdür.
Baca en fazla kaç metre olabilir?
Cihaza göre değişir. Daikin'in föyünde 60/100 ile 24 kW modeller için 8,1-14,1 metre aralığı veriliyor. Kendi cihazınızın kılavuzundaki değeri esas alın ve her dirseğin eşdeğer metresini bu bütçeden düşün.
Dirsek eklemek neden sorun?
Her dirsek akışa direnç yaratır ve düz borudan daha fazla "yer kaplar". Daikin'e göre bir 90° dirsek 2 metre, Baymak'a göre 1 metre düz boruya denktir. İki dirsek, izin verilen mesafenin belirgin bir kısmını tüketir.
Eski kombimin bacasını yeni yoğuşmalı kombide kullanabilir miyim?
Genellikle hayır. Yoğuşmalı cihazın baca gazı düşük sıcaklıkta ve asidiktir; tuğla bacalar bu koşulda kesinlikle kullanılmaz. Ayrıca hermetik cihaz eş eksenli baca ister, eski atmosferik baca bu yapıda değildir.
Bacalı kombi ile hermetik kombi arasındaki fark ne?
Bacalı cihaz yanma havasını bulunduğu odadan alır ve o mekânın havalandırılmasını zorunlu kılar. Hermetik cihaz kapalı yanma hücrelidir; havayı dışarıdan alır, gazı dışarı verir ve oda havasıyla temas etmez. Yeni kurulumlarda hermetik standarttır.
Baca parçasını farklı markadan alabilir miyim?
Önerilmez. Baca parçaları cihazın markası ve serisiyle uyumlu üretilir; conta yapısı ve kilitleme sistemi değişir. Farklı marka parça kullanmak üretici onayı dışında kalır ve garanti kapsamını etkileyebilir.
Ürünlere göz atın: Yoğuşmalı baca ve dirsek modelleri