Genleşme Tankı Hesabı: Kaç Litre ve Kaç Bar Ön Basınç?
Su ısındıkça genleşir. Kapalı bir ısıtma tesisatında bu genleşmenin gidecek bir yeri yoksa basınç yükselir, emniyet ventili su atar, sistem soğuyunca basınç düşer ve kombi arıza verir. Genleşme tankı tam olarak bu hacim farkını yutmak için vardır.
Bu yazıda tankın ne kadar büyük olması gerektiğini formülüyle, ön basıncın kaç bara ayarlanacağını, nereye bağlandığını ve denge kabı ile buffer tanktan farkını anlattım.
Genleşme tankı ne yapar
Membranlı (kapalı) bir genleşme tankının içi ikiye bölünmüştür: bir tarafta tesisat suyu, diğer tarafta basınçlı azot ya da hava. Su ısınıp genleştikçe membranı iter, gaz sıkışır ve artan hacim soğurulur. Sistem soğuyunca gaz membranı geri iter, su tesisata döner ve basınç düşmez.
Yani tank iki yönlü çalışır: ısınırken basınç yükselmesini, soğurken basınç düşmesini engeller. Kombi basıncının sürekli oynaması şikâyetinin en sık sebeplerinden biri, görevini yapamayan bir genleşme tankıdır.
Tankın bozulduğunu nasıl anlarsınız
Membran yırtıldığında tank su ile dolar ve yastık görevi biter. Belirtiler nettir:
- Isınma sırasında emniyet ventilinden su atması, sistem soğuyunca basıncın düşmesi.
- Basıncın gün içinde 1 bar ile 3 bar arasında sürekli gidip gelmesi.
- En kesin test: sistem basıncı boşaltıldıktan sonra tankın sibop ucuna bastırmak. Pomeka'nın belirttiği gibi, sibobu bastığınızda hava yerine su geliyorsa membran patlak demektir.
Membranı patlak bir tankı şişirmenin faydası yoktur; tank değişir.
Kaç litre genleşme tankı gerekir
Kapalı genleşme tankı hacmi tahminle değil hesapla bulunur. Tesisat.org'un verdiği formül şudur:
Vgd,k = Vd + Vs × E × [ (Ptü + 1) ÷ (Ptü − Pgö) ]
- Vgd,k: bulunacak tank hacmi (litre)
- Vs: tesisattaki toplam su hacmi (litre)
- E: suyun genleşme katsayısı — 90 °C için 0,035 (yani %3,5)
- Ptü: sistemin çalışma üst basıncı (bar)
- Pgö: tankın ön basıncı (bar)
- Vd: sistem soğukken tankta bulunması gereken su — nominal hacmi 15 litreye kadar olan tanklarda nominal hacmin %20'si, daha büyük tesislerde sistem su hacminin %0,5'i
Örnek hesap
Tesisat.org'un aynı sayfadaki örneği, 175.000 kcal/h (200 kW) kazanlı, döküm radyatörlü bir tesisat için:
| Değer | Alınan |
|---|---|
| Tesisat su hacmi (Vs) | 2.500 litre |
| Genleşme katsayısı (E) | 0,035 |
| Çalışma üst basıncı (Ptü) | 2,5 bar |
| Ön basınç (Pgö) | 1,5 bar |
| Sonuç | 320 litre (standart 320 litrelik tank seçilir) |
Adım adım: 2.500 × 0,035 = 87,5 litre genleşen su. Basınç çarpanı (2,5 + 1) ÷ (2,5 − 1,5) = 3,5. Çarpım 87,5 × 3,5 = 306 litre. Buna soğuk su payı Vd = 2.500'ün %0,5'i = 12,5 litre eklenince 319 litre çıkar ve bir üst standart boy olan 320 litre seçilir.
Formülün en kritik yeri paydadır: çalışma basıncı ile ön basınç birbirine yaklaştıkça tank büyür. Aradaki fark 1 bar yerine 0,5 bar olsaydı aynı tesisat için 600 litrenin üzerinde tank gerekirdi. Ön basıncı gelişigüzel ayarlamak, doğru seçilmiş bir tankı bile yetersiz bırakır.
Hızlı ön seçim tablosu
Yukarıdaki örnekteki basınç kabulleriyle (Ptü = 2,5 bar, Pgö = 1,5 bar, E = 0,035) formül tek bir orana indirgenir: tank hacmi ≈ tesisat su hacminin %12,75'i. Ön seçim için pratik bir tablo çıkarır:
| Tesisat su hacmi | Gereken tank (yaklaşık) | Seçilecek standart boy |
|---|---|---|
| 100 litre | 13 litre | 18 litre |
| 250 litre | 32 litre | 35 litre |
| 500 litre | 64 litre | 80 litre |
| 1.000 litre | 128 litre | 140 litre |
| 2.000 litre | 255 litre | 300 litre |
| 2.500 litre | 319 litre | 320 litre |
Bu tablo yalnızca yukarıdaki üç kabul geçerliyken doğrudur. Çalışma basıncı veya ön basınç değişirse oran da değişir — kesin seçim için formülü kendi değerlerinizle çalıştırın.
Tesisat su hacmini bilmiyorsanız
Vs, kazan/kombi içindeki su, borulardaki su ve radyatörlerdeki suyun toplamıdır. Radyatör kataloglarında her modelin litre değeri, boru tablolarında metre başına hacim verilir. Kaba tahmin yerine bu değerleri toplamak gerekir; çünkü hesabın tamamı bu sayının üzerine kuruludur.
Ön basınç kaç bar olmalı
Kural basit: ön basınç, tankın bağlandığı noktadaki statik basınca eşit olmalıdır. Tesisat.org, sistem doldurulmadan önce azot gazı basıncının bağlantı noktasındaki statik basınca eşitlenmesi gerektiğini söylüyor. Statik basınç, tankın üzerindeki su sütununun yüksekliğidir — kabaca her 10 metre 1 bar eder.
Uygulamada Pomeka'nın verdiği pratik değerler şöyle:
| Sistem | Önerilen ön basınç |
|---|---|
| Standart konut ısıtma tesisatı | 1,0 bar (yaygın aralık 0,8–1,2 bar) |
| Çok katlı bina | 1,0–1,5 bar |
| Hidrofor tankı | Devreye girme basıncından 0,1–0,2 bar düşük |
Kaynak: Pomeka. Isıtma tesisatında soğuk dolum basıncı genellikle 1,2–1,5 bar, tank ön basıncı 1,0 bar olarak veriliyor.
Ölçümün tek kuralı var: ön basınç, sistem basıncı sıfıra yakınken ölçülür. Tesisat basınçlıyken sibobu ölçerseniz gördüğünüz değer sistem basıncıdır, tankın ön basıncı değil. Bu yüzden ölçüm öncesi tank tarafı boşaltılır.
Hidroforlarda mantık farklıdır: orada tank ön basıncı pompanın devreye girme basıncının hemen altına ayarlanır. 2,0 barda devreye giren bir hidroforda tank havası 1,8–1,9 bar olur. Ayrıntısı için hidrofor ayarı yazısına bakabilirsiniz.
Emniyet ventili kaç bar seçilir
Genleşme tankı ile emniyet ventili birlikte çalışır. Ventilin açma basıncı bina yüksekliğine göre seçilir; tesisat.org'un verdiği değerler:
| Bina yüksekliği | Emniyet ventili açma basıncı |
|---|---|
| 15 metreye kadar | 2,5 bar |
| 15–30 metre | 3,5 bar |
| 30–40 metre | 4,5 bar |
Ventilin açma basıncı, hesapta kullandığınız çalışma üst basıncından yüksek olmalıdır; aksi halde tank görevini yapmadan ventil su atmaya başlar.
Nereye ve nasıl bağlanır
Kapalı genleşme tankı tesisata tek bağlantı ile, kazan dönüş hattından bağlanır. Tesisat.org, tankın üzerinde emniyet valfı, manometre ve doldurma valfı bulunması gerektiğini belirtiyor.
Bağlantı hattında kesme vanası varsa bu vana kilitli/mühürlü tipte olmalıdır. Kapalı kalmış bir vana, tankı sistemden koparır ve tesisatı korumasız bırakır — pratikte en sık görülen montaj hatası budur.
Genleşme tankı, denge kabı ve buffer tank aynı şey değil
Üçü de tesisata bağlanan bir kap olduğu için sık karıştırılır ama işleri tamamen farklıdır.
| Ekipman | Görevi | İçinde ne var |
|---|---|---|
| Genleşme tankı | Isınan suyun hacim artışını yutar, basıncı sabit tutar | Membranla ayrılmış su ve basınçlı gaz |
| Denge kabı | Kazan devresi ile tesisat devresinin debilerini birbirinden ayırır | Sadece tesisat suyu, akış vardır |
| Buffer tank | Isı depolar, cihazın sık devreye girip çıkmasını engeller | Sadece tesisat suyu, hacim depolanır |
Yani genleşme tankı bir basınç ekipmanıdır; diğer ikisi debi ve ısı ekipmanıdır. Bir tesisatta üçü birden bulunabilir ve biri diğerinin yerini tutmaz. Ayrıntılar için denge kabı ve buffer tank yazılarına bakın.
Sık sorulan sorular
Kombimin içinde zaten genleşme tankı var, ayrıca gerekir mi?
Kombilerin içinde küçük hacimli bir genleşme tankı bulunur ve normal bir daire tesisatı için yeterlidir. Tesisat su hacmi büyükse — çok sayıda radyatör, uzun boru hattı, yerden ısıtma serpantinleri ya da boyler eklenmiş bir sistem — kombinin dahili tankı yetmez ve hatta ilave bir tank bağlanır. Karar, yukarıdaki formülün sonucu ile kombinin teknik tablosundaki tank hacmini karşılaştırarak verilir.
Tank ne kadar sürede bir kontrol edilmeli?
Yılda bir, tercihen ısıtma sezonu başlamadan önce. Kontrol iki adımdır: sistem basıncı boşaltılmış haldeyken sibop ucundan ön basıncı ölçmek ve sibobun su verip vermediğine bakmak.
Ön basıncı yükseltirsem daha mı iyi olur?
Hayır. Ön basıncı çalışma basıncına yaklaştırmak formülün paydasını küçültür ve gereken tank hacmini büyütür; aynı tank yetersiz kalır. Ön basınç, bağlantı noktasındaki statik basınca göre belirlenir, sezgiyle değil.
Genleşme tankı yatay mı dikey mi olmalı?
Hacim hesabı ikisi için de aynıdır; seçim yer durumuna göre yapılır. Önemli olan tankın taşıyıcı bir yüzeye sabitlenmesi ve dolu ağırlığının askıya bindirilmemesidir.
Emniyet ventilinden sürekli su geliyorsa ne yapmalı?
Önce ventili kısmayın — o sistemin son koruması. Sırasıyla tankın ön basıncını, membranın sağlamlığını ve tank hacminin tesisata yetip yetmediğini kontrol ettirin. Üçünden biri mutlaka sorunludur.
Ürünlere göz atın: Kapalı genleşme tankı modelleri